یکی از مهمترین و اساسی ترین زیربناهای صنعت هر کشور، کارخانجات مربوط به تولید مواد شیمیایی هستند. مواد شیمیایی (chemical substance) یک نام کلی برای موادی است که ترکیب شیمیایی ثابت و خصوصیات مشخصی داشته و می توانند به صورت ساده، ترکیبی یا آلیاژی باشند که از عناصر مختلفی تشکیل شده است.
به گزارش ایسنا، بنابر اعلام جهان شیمی، امروزه بیشتر صنایع در تولیدات محصولات خود، نیازمند استفاده از مواد شیمیایی صنعتی هستند. از جمله صنایعی که از این مواد استفاده می کنند، تولید مواد شوینده و آرایشی، صنعت نساجی، داروسازی، پزشکی، کشاورزی و صنایع تولید فولاد و ذوب آهن است. در این مقاله قصد داریم تا به موضوع خرید مواد شیمیایی، بازار آن و برخی از مواد شیمیایی صنعتی پرکاربرد بپردازیم.
به لحاظ ساختاری ماده شیمیایی می تواند به صورت خالص (یک عنصر) یا مخلوط (محلول، ترکیب یا گاز) باشد. این مواد را می توان بر اساس نوع کاربردشان طبقه بندی کرد. برای مثال، مواد شیمیایی آزمایشگاهی به طور معمول موادی هستند که برای مصارف در آزمایشگاه ها و مدارس مورد استفاده قرار می گیرند اما در مقابل، مواد شیمیایی صنعتی، همانطور که از نامشان مشخص است در صنایع مختلف به کار برده می شوند.
نکات مهم در خرید مواد شیمیایی
هدف از خرید بسیاری از مواد شیمیایی، تامین ماده اولیه در صنایع مختلف است، به همین دلیل اطمینان از کیفیت مواد، بسیار مهم است. محصولات برندهای متنوع، ویژگی ها و قیمت های گوناگونی دارند. از این رو، آشنایی با فروشندگان و تامین کنندگان معتبر در بازار مواد شیمیایی اهمیت زیادی دارد.
مانند هر بازار تخصصی دیگری، پیش از خرید مواد شیمیایی باید اطلاعات دقیقی درباره نوع محصول و شرایط نگهداری و استفاده از آن در اختیار خریدار باشد.
برخی از مواد شیمیایی صنعتی پرکاربرد
از مواد شیمیایی صنعتی با توجه به درصد خلوص و نوع ترکیبات آن، در صنایع مختلفی استفاده می شود. در ادامه به بررسی برخی از پرکاربردترین آن ها می پردازیم.
آسپارتام
آسپارتام به عنوان یک شیرین کننده مورد تایید سازمان غذا و دارو (FDA) در تولید محصولات لبنی، نوشابه های رژیمی، پودرهای شربت، آدامس، ژله و پودینگ، غلات صبحانه، و دسرهای خشک استفاده می شود. از لحاظ ساختار شیمیایی، آسپارتام دارای فرمول مولکولی C14H18N2O5 و حاصل ترکیب آمینواسیدهای آسپارتیک اسید و فنیل آلانین است که بطور طبیعی رخ می دهد.
آس سولفام
آس سولفام (Acesulfame) یک پودر کریستالی سفید و بدن بو و دارای فرمول مولکولی C4H4KNO4S است. آس سولفام پتاسیم، مشتق شده از استیک اسید است و در تولید آن از ترکیب اسید آلی استواستیک اسید و پتاسیم استفاده می شود. آس سولفام نیز همانند آسپارتام به عنوان یک شیرین کننده، دارای تاییدیه سازمان غذا و دارو (FDA) است. از آس سولفام در نانوایی، صنایع غذایی، دارویی، آرایشی، تولید نوشیدنی ها، آدامس، خشکبار، نوشابه های میوه ای استفاده می شود.
سوکرالوز
سوکرالوز (Sucralose) شیرین کننده ای است که از قند طبیعی، یعنی ساکاروز با جایگزینی اتم های اکسیژن و هیدروژن آن توسط اتم های کلر در سه مرحله به دست می آید. فرمول مولکولی سوکرالوز به صورت C12H19Cl3O8 است. میزان شیرینی سوکرالوز در مقایسه با شکر، ۴۰۰ تا ۷۰۰ برابر است. این شیرین کننده، حلالیت زیادی در آب دارد و به دلیل مقاومت بالا در برابر گرما در شیرین کردن موادی که نیاز به پخته شدن دارند، استفاده می شود.
اسید فسفریک
از نظر ویژگی های ظاهری، اسید فسفریک مایعی بی رنگ، بی بو، شفاف و متراکم است. این اسید غیرسمی بوده و خورندگی کمی دارد و تنها اسید معدنی غیرآلی است که در صنعت مواد خوراکی از آن استفاده می شود. اسید فسفریک می تواند با بازها وارد واکنش شده و با جایگزین کردن اتم های هیدروژن خود، نمک تولید نماید.
کربن اکتیو
به کربن فعال یا کربن اکتیو، زغال فعال نیز میگویند. زغال فعال کاربردهای بی شماری در جهان شیمی و حذف آلایندهها از جریانهای هوا یا آب در مزارع و همچنین در فرآیندهای صنعتی، مانند پاکسازی نشت مواد، تصفیه آب زیرزمینی، فیلتر آب آشامیدنی و تصفیه هوا از ترکیبات آلی و فرار رنگ آمیزی، خشکشویی، عملیات توزیع بنزین و… دارد. از این ماده برای اندازه گیری غلظت رادون در هوا نیز استفاده میشود.
پودر کلر
پودر کلر یکی از مواد شیمیایی بسیار کاربردی در گندزدایی و ضد عفونی کردن آب است. این ماده با نام های دیگری مثل پرکلرین و هیپوکلرید کلسیم نیز شناخته می شود و به طور کلی برای تصفیه آب، ضد عفونی کردن استخرها، سفید کردن کاغذ، پارچه و سایر منسوجات استفاده می شود. اندازه گیری و کنترل آسان و همچنین قیمت مناسب و دوام بیشتر در مقایسه با سایر ضدعفونی کننده های رایج، از جمله ویژگی هایی هستند که کلر را به یکی از پرکاربردترین ضدعفونی کننده های مورد استفاده در جهان برای غیرفعال سازی میکروارگانیسم های بیماری زا تبدیل کرده اند.